Enflasyon Araştırma Kümesi (ENAG) tarafından 2020 yılı Eylül ayından bu yana Türkiye genelinde tüketici fiyat endeksi (TÜFE) hesaplamalarının yanı sıra 2020 Ekim ayından bu yana da besin endeksi hesaplamaları da yapılıyor.

KAMUOYUNU YANILTMAYA DEVAM EDİYOR

Yaptığı çalışmalarla kendini Türkiye İstatistik Kurumu’na (TÜİK) rakip olarak gören ENAG kamuoyunu yanıltmaya devam ediyor. Yapılan bir araştırmayla ENAG endekslerinin geçtiğimiz 3 yıl içerisinde piyasa fiyatları ile ahengi incelendi. ENAG’ın kamuoyu ile paylaştığı enflasyon sayıları ve dataları incelendiğinde büyük bir tezatlık ortaya çıktı.

İşte yapılan o araştırmanın ayrıntıları:

BİR EVVELKİ AY VERİSİ BUHARLAŞIYOR

ENAG kendi sitesinde bile, 3 yıldır açıkladığını argüman ettiği aylık değişim sayılarını toplu bir halde yayımlamaktan imtina ediyor. ENAG sitesinde, bir ay yayımlanan tek sayfalık bülten, bir sonraki ay buharlaşıyor.

TÜİK üzere, yıllara sari besin, giysi, konut, ulaştırma, eğitim, sıhhat, haberleşme üzere enflasyonun ana kalemlerindeki değişim oranlarını yayımlamayı bırakın, ENAG kelamda enflasyon hesabı yayımına başladığı 2020 yılından bu yana TÜFE’nin, kendisine nazaran hangi oranda arttığını dahi sitesinde yayımlamamaktadır. ENAG’ın kendi yayımladığı bültenleri dahi, kendi sitesinde buharlaştırmasının temel nedeni şu olsa gerek; ENAG’ın aylık sayıları uç uca birleştirince çıkan sonuç en hafif tabirle güldürü niteliğindedir. Besin özelinde ENAG’ın piyasa realitesinden 3 yılda ne derece koptuğunu aşağıdaki tablo gözler önüne sermektedir.

Tablo 1’de birinci kolonda seçili eser isimleri sıralanmıştır. Tablonun ikinci kolonunda ise, ENAG tarafından genel ve besin endekslerinin birlikte yayınlanmaya başlandığı birinci tarih olan 2020 yılı Ekim ayı piyasa fiyatları yer almaktadır. Üçüncü kolonda eser için uygun olan ENAG endeksinin 2020 yılı Ekim ayı baz alındığında, endeks pahaları yer almaktadır. 2020 yılı Ekim ayındaki piyasa fiyatları ENAG tarafından yayınlanan aylık TÜFE oranlarıyla genişletildiğinde ortaya çıkan 2023 yılı Ağustos ayı fiyat dataları ise dördüncü kolonda paylaşılmıştır. Tablo 1’de yer alan son kolon ise 2023 yılı Ağustos ayında piyasada oluşan eser fiyat ortalamalarını yansıtmaktadır.

YAYINLANAN ENDEKSLER 3 YIL İÇİNDE PİYASADAN UZAKLAŞTI

Yapılan araştırma sonucunda, ENAG tarafından aylık yayınlanan TÜFE değişim oranlarının yalnızca üç yıl içerisinde piyasa fiyatlarından, üst ve kuvvetli bir biçimde ayrıştığı görülmektedir. Başka bir tabirle ENAG tarafından yayınlanan aylık TÜFE oranlarının gerçeği yansıtmaktan epey uzak olduğu, endekslerinin yalnızca üç yıl içerisinde piyasa fiyatlarından uzaklaştığı görülebilmektedir.

EKONOMİ ETRAFI VE TÜİK BİLGİLERİ BİRBİRİNE YAKIN

Bunların yanı sıra, iktisat çevrelerince aylık enflasyon varsayımları ile TÜİK tarafından açıklanan kestirimler birbirine hayli yakınsamaktadır. Bu minvalde, temel bir istatistiki sistem olan “aykırı değer” yaklaşımıyla durum ele alındığında, ENAG sayılarının tüm varsayımlardan ve açıklanan resmi sayılardan üst taraflı ve kuvvetli bir biçimde ayrıştığı müşahede edilmektedir.

ENAG, VARSAYIM ÜZERİNE KESTİRİM YAPILIYOR

TÜİK ve ENAG bilgileri ortasındaki farkı, kira fiyatları hesaplamalarında görmek mümkündür. TÜİK tarafından takip edilen kira fiyatları için başka tüm mal ve hizmet fiyatlarında olduğu üzere sabit tarif ve kalitede seçilmiş olan 5 bin 246 konutun aylık kira pahası izlenmektedir. ENAGRUP ise kira fiyatlarını emlak sitelerinden direkt almakta ve kira artışını her ay tüm kiracıların mesken değiştirmiş olduğu varsayımı üzerinden hesaplamaktadır. Lakin gerçekte tüm kiracıların her ay yalnızca belli bir oranı, yüzde 3 ila yüzde 8’i mesken değiştirmekte yahut kira artışına maruz kalmaktadır. Bu örnek ENAG’ın TÜFE metodolojisinden ne kadar uzak olduğunu yalnızca kira hususunda dahi ortaya koymaktadır.

“BİRKAÇ KİŞİLİK GRUPLA YAPMAK MÜMKÜN DEĞİL”

ENAG’ın internet sayfasından erişim sağlanan bir sayfalık metodolojik dokümanda Tüketici Fiyat Endeksi hesaplaması için geçerli olan sistem ve uygulamalara ait bilgiler paylaşılmamaktadır. Örnek olarak, bilgi derleme tekniğinin ne olduğu, eser tarifinin (marka, gramaj, ambalaj vb.) nasıl sabitlendiği, kaç işyerinden kaç fiyat derlendiği üzere bilgilere ulaşılamamaktadır. Tekrar tıpkı metinde “ENAG oluşturduğu sistem ile Türkiye genelinde ulaşılan tüm tüketim datalarını toplamayı emel edinmiştir” biçiminde bir söz geçmekle birlikte bunun, bir merkezden faaliyetini sürdüren birkaç kişilik bir grupla nasıl mümkün olabildiği anlaşılamamaktadır. Sadece internet üzerinden satış yapan işyeri bilgileri kullanılarak elde edilen sonuçların önemli kapsam eksikliği sorunu içermekte olduğu, münasebetiyle Türkiye genelini temsil etmeyeceği açıktır. Bir araştırmanın Türkiye genelini temsil edebilmesi için uygun örnekleme sistemlerinin kullanılmış olması ve kullanılan sistem ve örnek ünite sayılarının kelamı edilen metodolojik dokümanda detaylı olarak açıklanmış olması gerekmektedir. TÜFE hesaplamalarının temelini oluşturan fiyat derleme süreci kritik ehemmiyete sahiptir. Aylar prestijiyle derlenen eserlerin “aynılığının” temin edilmesi önemli bir eğitim ve uzmanlık gerektirmektedir. Bunun yanı sıra mevsimsel eserler, promosyonlar, modeli yenilenen teknolojik eserler ve arabalar için uygulanması gereken kalite düzeltme teknikleri üzere mevzuların her biri için milletlerarası dokümanlarda başka kısımlar bulunmaktadır.

“TÜİK VE ENAG KARŞILAŞTIRMASI BİLEME AYKIRIDIR”

Bir tarafta kapsamı, örnekleme ve data derleme usulü kamuoyu ile hiçbir biçimde paylaşılmayan, yalnızca aşikâr sayıda internet sayfası üzerinden fiyat derleyen ve bu sebeple hiçbir bilimsel desteği olmayan ENAG ile; başka tarafta Türkiye’nin tüm coğrafik bölgelerinde, 81 vilayet merkezinin tamamını da içeren toplam 228 ilçede her ay yaklaşık 27 411 işyerinden 564 710 fiyat derleyen ve bütün metodolojik hesaplama ve yasal desteklerini kamuoyu ile nizamlı bir biçimde paylaşan TÜİK’in kıyaslanması akla, mantığa ve bilime karşıttır. Hasebiyle, ENAG tarafından ortaya atılan sayısal sayıların, TÜFE sayısı olmaktan fazla, metodolojide karşılığı bulunmayan “herhangi bir sayısal değer” olduğu müşahede edilmektedir.

TÜİK FİYAT ENDEKSİ SERİSİNE NAZARAN SEÇİLMİŞ BESİN UNSURLARIN FİYAT ANALİZİ

Bu araştırmada, TÜİK besin endekslerinin geçtiğimiz 3 yıl içerisinde piyasa fiyatları ile ahengi incelenmiş ve aşağıda yer alan tabloda sonuçlar paylaşılmıştır.

Tablo 1’de birinci kolonda seçili eser isimleri sıralanmıştır. Tablonun ikinci kolonunda ise, ENAG tarafından genel ve besin endekslerinin birlikte yayınlanmaya başlandığı birinci tarih olan 2020 yılı Ekim ayı piyasa fiyatları yer almaktadır. Üçüncü kolonda TÜİK besin endeksinin 2020 yılı Ekim ayı baz alındığında, endeks pahaları yer almaktadır. 2020 yılı Ekim ayındaki piyasa fiyatları TÜİK tarafından yayınlanan aylık TÜFE besin endeksi gelişim oranlarıyla genişletildiğinde ortaya çıkan 2023 yılı Ağustos ayı fiyat dataları ise dördüncü kolonda paylaşılmıştır. Tablo 1’de yer alan son kolon ise 2023 yılı Ağustos ayında piyasada oluşan eser fiyat ortalamalarını yansıtmaktadır.

Yapılan araştırma sonucunda, TÜİK tarafından aylık yayınlanan TÜFE değişim oranlarının üç yıl içerisinde piyasa fiyatları ile uyumlu olduğu görülmektedir.

Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur; TÜİK’i, üstelik ayrıntılı endeks sayılarını yıllardır ve her ay açıklamasına karşın, “Madde fiyatlarını artık açıklamıyor” diye zalimce eleştirmeden evvel biraz hesap kitap yapmak gerekiyor. Örneğin pirinç, dana eti, yumurta, süt, peynir, tereyağı, taze meyve, şeker, sigara, kira, su faturası, elektrik faturası, çamaşır makinası, araba, paket çeşitler, okul fiyatı, kuaför yahut sıhhat sigortası üzere yüzlerce kaleme ilişkin aylık ve yıllık değişim oranları TÜİK internet sitesinde yayımlanmaktadır. Üç, on üç yahut yirmi üç yıldan bu yana bu kalemlerde enflasyonun hangi oranda gerçekleştiğini TÜİK yayımlıyor. Rastgele bir yılda bir eserin fiyatını bu endekslerle çarptığınızda, tıpkı eserin bugünkü fiyatını verip vermediğini görebiliyorsunuz.

Peki ya ENAG’da, bu türlü bir çalışmayı yapabilmek mümkün mü? Hem de yalnızca neye dayandığı bilinmeyen afaki bir aylık sayı ile… Elbette bu kapsamda bir çalışma yapmak çok sıkıntı. Zira ENAG kendi sitesinde bile, 3 yıldır açıkladığını tez ettiği aylık değişim sayılarını toplu bir halde yayımlamaktan imtina ediyor. ENAG sitesinde, bir ay yayımlanan tek sayfalık bülten, bir sonraki ay buharlaşıyor.

TÜİK üzere, yıllara sari besin, giysi, konut, ulaştırma, eğitim, sıhhat, haberleşme üzere enflasyonun ana kalemlerindeki değişim oranlarını yayımlamayı bırakın, ENAG kelamda enflasyon hesabı yayımına başladığı 2020 yılından bu yana TÜFE’nin, kendisine nazaran hangi oranda arttığını dahi sitesinde yayımlamamaktadır. ENAG’ın kendi yayımladığı bültenleri dahi, kendi sitesinde buharlaştırmasının temel nedeni şu olsa gerek; ENAG’ın aylık sayıları uç uca birleştirince çıkan sonuç en hafif tabirle güldürü niteliğindedir.